eIFL.net Electronic Information for Libraries të dhëna elektronike për bibliotekat

Pyetjet më të parashtruara :
Çka është eIFL.net ?
Përse pikërisht EBSCO?
Përse shoqëri bibliotekash?
Cilat janë parimet udhëheqëse të eIFL ?
Cilat janë qëllimet e eIFL.net ?
Cilët janë anëtarët e eIFL.net?
Çka u ofron eIFL.net anëtarëve të vet?

teksti është marrë dhe është përshtatur nga faqja e eIFL http://www.eifl.net/about/about.html me leje nga ekipi i eIFL

Çka është eIFL.net ?
eIFL.net (lexohet eifëll net) është një fondacion i pavarur qëllimi i së cilës është të udhëheqë, të zhvillojë bisedime, të përkrahë dhe të përfaqësojë qasjen e gjërë të burimeve elektronike për shfrytëzuesit e bibliotekës të vendeve në tranzicion dhe në zhvillim. Përqëndrimi kryesor i eIFL është zhvillimi i bisedimeve për çmime të volitshme të parapagesës mbi baza të konzorciumit shumë-shtetërore, përkrah zhvillimin e shoqërive të bibliotekave kombëtare në vendet anëtare.
eIFL është formuar në tetor të vitit 1999, si iniciativë e Institutit Shoqëria e Hapur (OSI) një fondacion privat dhe programues, si një pjesë e rrjetit të Fondacionit Soros. Në vitet e 90-ta Instituti Shoqëria e Hapur ka investuar mjaft në zhvillimin e bibliotekave dhe modernizimin e tyre në vendet e rrjetit të saj, posaçërisht në vendet post-socialiste të Evropës Qëndrore dhe Lindore, si edhe në ish Bashkimin Sovjetik. Këto vende me traditë kanë një sitem të sofistikuar edukativ dhe pa dyshim paraqesin një treg të ri të furnizuesve ndërkombëtarë me informacione shkencore. Megjithatë, çmimet e larta të parapagesës si edhe vetëdija relativisht e ulët e alternativës elektronike të revistave të botuara, i veçon këto vende prej vendeve të rrethit të revistave akademike ndërkombëtare dhe bazat e të dhënave.
Duke përkrahur parimisht arsimin dhe hulumtimet në vendet në tranzicion, Instituti Shoqëria e Hapur ka për qëllim t’ju ndihmojë bibliotekave të arrijnë qasje të mjaftueshme në burimet shkencore elektronike. Pasi që qasja në materialin digjital në Internet mund të zgjerohet në çmim margjinal për furnizuesin e informacioneve, ideja ishte të balansohet fuqia blerëse e vendeve individuale të varfëra dhe me furnizuesit e informacioneve të bëhet një marrëveshje në emër të konzorciumit shumë-shtetërore. Me këtë model Instituti Shoqëria e Hapur përpiqet të ofrojë zgjidhje jo vetëm në ndarjen digjitale mes Lindjes dhe Perëndimit, por edhe të mundohet të sigurojë qasje të barabartë në vetë vendet anëtare, të mundohet për institucione më mirë të financuara si edhe bibliotekat më të vogla me më pak të ardhura t’i pajisë me furnizime të rreja.
Në vitin 2002 eIFL u nda formalisht nga Instituti Shoqëria e Hapur dhe u emërua si fondacion i pavarur. Në kohë të fundit eIFL pjesërisht financohet nga Instituti Shoqëria e Hapur dhe kërkon partnerë për bashkë-financim. Fondacioni i ri eIFL vepron si agjent i shoqërive-anëtare ndërkombëtare. Përveç negociatave për përmbajtje në emër të anëtarësisë së saj, eIFL ofron trajnim, këshillim dhe një sërë shërbimesh të tjera.
Më shumë për eIFL mund të lexoni në eIFL Direct. (#Direct)

Përse pikërisht EBSCO?
Zgjedhja fillestare e partnerëve botues dhe agregatorëve u zbatua sipas procedurës së dy tenderëve publik të shpallur në prill 1999 dhe korrik 2001. Në tenderin e parë janë kërkuar oferta për revista dhe baza të të dhënave nga fusha e shkencave shoqërore dhe humane, ndërsa në të dytin nga shkenca dhe teknologjia. Të dy thirjet për oferta kanë kërkuar çmime vetëm për modelin elektronik, me përqëndrim të veçantë të përmbajtjeve të plota (full-text).
Për këtë iniciativë shumë-shtetërore u aprovua modeli për licencë kombëtare-leje për shfrytëzimin në nivel shtetëror për çmimin që e paguan konzorciumi kombëtar, një numër i pakufizuar i bibliotekave mund të regjistrohen për qasje dhe një numër i pakufizuar i shfrytëzuesve munden njëkohësisht të shfytëzojnë shërbimet. Maqedonia poashtu ka licencë kombëtare për qasje në bazat e të dhënave të EBSCO përmes eIFL.

Përse konzorcium bibliotekash?
Gjatë viteve të para të projektit, të punësuarit në Fondacionet kombëtare të Sorosit, nën udhëheqje të ekipit koordinues të eIFL në Budimpeshtë, ishin përgjegjës për administrimin dhe siguronin fonde për parapagimet. Kjo qasje prej lartë poshtë respektivisht prej një projekti të jashtëm në të brendshëm, arsyetohej nga:
- Mungesa e eksperiencës së vendeve të Sorosit në përdorimin e burimeve elektronike;
- Nevoja për koordinim efikas në implementimin e inicijativës inovative.
Megjithatë, qëndrueshmëria afatgjate e projektit kërkonte një angazhim më aktiv të bashkësive të bibliotekave lokale në koordinimin e qasjes, promovimit, trajnimit, kërkimit të mjeteve dhe pagesave përmes eIFL. Për shkak të madhësisë të modelit të konzorciumit, u bë e qartë se konzorcimuet ekzistuese ose fillestare të bibliotekave lokale mund të marrin përsipër atë rol.
Prej vitit 2001 eIFL u përqëndrua në diçka tjetër: përkrahje në formimin e konzorciumeve të bibliotekave në vendet anëtare, me qëllim që të sigurojë qëndrueshmëri të qasjes dhe përdorim efektiv të burimeve të ofruara elektronike. Linja e re e punës i’u drejtua këshillimit të anëtarëve lidhur me pyetjet për formimin e konzorciumit, përmes furnizimit me burime të dobishme dhe organizimit të takimeve dhe trajnimeve të ndryshme. Në vitin 2002 eIFL parashikoi edhe grante për shoqëritë. Ky grant dedikohet për mbulimin e harxhimeve të konzorciumeve si edhe për shpenzimet e organizimit, shpenzimet e zyrave, takime, pjesëmarrje nëpër konferenca dhe vizita nëpër konzorciumet tjera të sukseshme.

Cilat janë parimet udhëheqëse të eIFL ?
Parimet kryesore që drejtojnë aktivitetet e eIFL mund të përmblidhen si vijon:
- Qasja në informata është qenësore në arsim dhe hulumtim dhe luan një rol të rëndësishëm në zhvillimin e shoqërive;
- Fuqia e kombinuar e blerjes dhe e negociatave të bibliotekave mund të sigurojë qasje të qëndrueshme të informacioneve elektronike të vendeve në tranzicion;
- Rritja e fuqisë qytetare dhe përhapja e demokracisë varet nga qasja e barabartë në informacionet e botës; eIFL i kushtohet nivelimit të barazimit në këtë fushë.

Cilat janë qëllimet e eIFL.net ?
Ndër qëllimet kryesore të eIFL.net është bashkimi i fuqisë blerëse të një numri të madh të bibliotekave, përfaqësimi i bibliotekave dhe shoqërive të tyre nëpër negociatat me shitësit dhe prodhuesve të burimeve të informacioneve, si edhe me sponzorët dhe ato që përgadisin politikat.
Krahas kësaj, eIFL ka për qëllim :
- të zgjerojë radhët e ofertave të prodhimeve;
- të rrisë llojllojshmërinë e modeleve të dërgimit dhe modeleve të financës ashtu që të përshtasë një llojllojshmëri më të madhe të kërkesave të anëtarëve të saj;
- të zgjerojë numrin e antërave të saj;
- të sigurojë ndarje të dijes dhe burimeve mes anëtarëve të saj.

Cilët janë anëtarët e eIFL.net?
Anëtarët e eIFL.net janë shoqëri lokale që janë përgjegjës për licencat nacionale për burimet elektronike. Struktura, anëtarësia, dhe financimi i këtyre shoqërive ndryshon prej vendit në vend. Disa prej tyre kanë status formal dhe ofrojnë një numër të madh të shërbimeve, disa janë joformale ku bibliotekat bashkohen me të vetmin qëllim që është licenca e përbashkët për qasje në revistat elektronike. Në disa raste biblioteka nacionale udhëheq shoqërinë (konzorciumin) formale ose joformale, e në disa të tjera ekziston zyra e shoqërisë. Një numër i madh i anëtarëve pajisen me subvencione shtetërore përmes procedurave formale të aplikacionit, por në shumë raste parapagimi për qasje bëhet përmes anëtarësimit të bibliotekave. Për më shumë rreth shoqërisë kombëtare të Maqedonisë dhe vendet e saj anëtare- lexoni këtu. (link: MEL FAQ=struktura)
Gjeografikisht, eIFL.net filloi në vendet ku funksionon rrjeti i fondacioneve të Sorosit. Megjithatë, si rezultat i kërkesave të shumta nga vendet tjera të botës në zhvillim, në vitin 2002 filloi ekspanzioni gjeografik i eIFL. Vendet e reja shqyrtohen individualisht për tu kyqur, ashtu që hapi i parë është identifikimi i trupit të vërtetë (konzorcium, shoqërimi i bibliotekave ose bibliotekës kombëtare) që mund ta përgadisë bashkësinë e bibliotekave për qasje në revistat elektronike në nivel të shtetit.
eIFL tani bashkon më se 2.200 biblioteka në më shumë se 40 vende, popullata e së cilëve numëron rreth 800 milion. Për të parë listën e plotë të vendeve anëtare të eIFL.net klikosni këtu http://www.eifl.net/countries/countries.html

Çka u ofron eIFL anëtarëve të saj?
Shërbimi kryesor i eIFL.net është sigurimi i qasjes në revistat e modeluara komerciale dhe bazat e të dhënave, përmes negociatave kolektive me botuesit elektronik dhe agregatorëve të tyre. Krahas kësaj, eiFL.net ofron edhe shërbime të tjera si vlerësim të nevojave informative, instrukcione dhe licenca të modeleve, trajnim dhe punëtori, ndarje të dijeve dhe informacioneve, marketing dhe promovim të shërbimeve të shoqërive (konzorciumeve) lokale, etj.
Nëse dëshironi të dini më shumë për shërbimet e eIFL.net klikosni këtu: http://www.eifl.net/services/services.html

eIFL Direct
Më 1. shtator 1999, Instituti Shoqëria e Hapur- Budapest [http://www.soros.org] dhe EBSCO Publishing (http://www.epnet.com/) lidhën një kontratë për bashkëpunim mbi projektin e krijimit të shoqërisë (konzorciumit) më të madh të informacioneve në botë.
Projekti u quajt Informacione elektronike për bibliotekat-Direkt (ose eIFL Direct), pasi që qëllimi kryesor i saj ishte t’i pajisë me informacione biblitekat (qoftë me informata universitare, hulumtuese, medicinale, qytetare, kombëtare apo parlamentare), ministritë dhe organizatat joqeveritare. Shfrytëzuesit përfshijnë punëtorë shkencorë, studentë, kuadër akademik dhe në përgjithësi publikun e vendeve të tranzicionit, të cilët kryesisht për shkak të çmimeve të jashtëzakonshme të parapagimit, nuk kishin qasje në këto burime më parë.
Duke i’u falemnderuar eIFL Direct, vendet anëtare mund të paguajnë me një çmim shumë më të ulët parapagimin që vlen për të gjithë shtetin. Çmimet fillestare u garantuan për tre vjet. Trajnimi i udhëhequr nga instruktorët e EBSCO, ishte një element kyçës për zbatimin e suksesshëm të projektit në vendet ku bibliotekarët dhe shfrytëzuesit nuk kishin përvojë në përdorimin e burimeve elektronike.
Më se 2.000 institucione tani marrin pjesë në projekt dhe numri po vazhdon të rritet akoma. Deri tani më shumë se 4.000.000 hulumtime janë regjistruar në bazat e të dhënave të EBSCO dhe ky numër po rritet dita ditës gjithnjë e më shumë. Në ato vende ku lidhja me Internet është shumë e shtrenjtë apo e dobët dhe jostabile, bibliotekat shfrytëzojnë bazat e të dhënave në format CD/DVD.
Më shumë informata rreth EBSCO mund të gjeni këtu. (link to EBSCO FAQ services)

teksti është marrë dhe është përshtatur nga faqja e eIFL http://www.eifl.net/about/about.html me leje nga ekipi i eIFL